સીધા મુખ્ય વિષય પર જાઓ
ગીર રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાનમાં ઘટાદાર ઝાડવાળું સૂકું સોનેરી ઘાસનું મેદાન, જેના છાંયડામાં એક સિંહ આરામ કરે છે

ગીર અને તેની આસપાસનાં સ્થળો

જંગલની અંદરના મગરવાળા જળાશયથી માંડીને દરિયામાં ઊભેલા પોર્ટુગીઝ કિલ્લા સુધી — ચૌદ સ્થળો જેનાથી ગીરનો પ્રવાસ બને છે.

ગીર એવું ઉદ્યાન નથી જે તમે એકલું જોઈને પાછા ફરો. આ જંગલ સૌરાષ્ટ્ર દ્વીપકલ્પની વચ્ચે છે — ભારતનાં સૌથી પવિત્ર મંદિરોમાંના એકથી એક કલાક, નવાબી મકબરા અને મૌર્યકાલીન અભિલેખોવાળા શહેરથી દોઢ કલાક, અને ટાપુના દરિયાકિનારાઓથી એક સવારની ડ્રાઇવ પર. મોટાભાગના પ્રવાસ આમાંથી ઓછામાં ઓછાં બેને જોડે છે.

અમે સ્થળોને ત્રણ જૂથમાં વહેંચ્યાં છે: ઉદ્યાન અને તેની આસપાસનું જંગલ, દીવથી ફરીને દ્વારકા સુધીનો કાંઠો, અને જૂનાગઢ તેના પવિત્ર પર્વત સાથે.

ગીર રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન અને અભયારણ્ય

ગીર રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાનના સૂકા જંગલમાં સાથે આરામ કરતું એશિયાઈ સિંહોનું ટોળું ગીર રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન અને અભયારણ્ય

ગીર જંગલ ટ્રેલ

જંગલી સિંહોના મલકમાં ખુલ્લી જીપની સફારી

મુખ્ય આકર્ષણ: સાસણમાં ફાળવાતા જંગલના રૂટ પર ખુલ્લી જીપ્સીમાં આશરે ત્રણ કલાકની ડ્રાઇવ, સાથે વન વિભાગનો ગાઇડ — અભયારણ્યના પ્રવાસન ઝોનમાંથી, જ્યાં એશિયાઈ સિંહ, દીપડા, હરણ અને સેંકડો જાતનાં પક્ષીઓ મુક્ત વસે છે. પ્રવેશ ફક્ત સત્તાવાર ઈ-પરમિટથી.

ગીરના દેવળીયામાં સૂકી જમીન પર બાજુ-બાજુમાં બેઠેલા બે એશિયાઈ સિંહ ગીર રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન અને અભયારણ્ય

દેવળીયા સફારી પાર્ક

ગીર ઇન્ટરપ્રિટેશન ઝોન — ટૂંકી સફર, સિંહ દેખાવાની લગભગ ખાતરી

સાસણથી આશરે 12 કિમી પશ્ચિમે ગીર જેવા જ કુદરતી વાતાવરણનો મોટો વાડબંધ વિસ્તાર, જ્યાં બસ કે જીપ્સીના ટૂંકા ચક્કરમાં સિંહ, દીપડા અને તૃણાહારી પ્રાણીઓ જોઈ શકાય છે. જંગલ ટ્રેલની પરમિટ ખૂટી ગઈ હોય ત્યારે આ જ આધાર છે, અને નાનાં બાળકો સાથે સારી પસંદગી.

સાસણ ગીરમાં લાલ નળિયાંની છત અને બગીચાવાળું સિંહ સદન વન વિશ્રામગૃહ ગીર રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન અને અભયારણ્ય

સાસણ ગીર

એ ગામ જ્યાંથી દરેક સફારી શરૂ થાય છે

હીરણ નદીને કિનારે આવેલું નાનકડું ગામ, જે ઉદ્યાનનું મુખ્ય મથક છે. વન વિભાગના પરિસર સિંહ સદનમાં પરમિટ તપાસાય છે અને જીપ તથા ગાઇડ ફાળવાય છે; તેની આસપાસ લૉજ, રિસોર્ટ, નાનકડું રેલવે સ્ટેશન અને આંબાવાડિયાં છે.

ગીરમાં કમલેશ્વર ડેમનું શાંત જળાશય, સામે કાંઠે ઝાડીવાળી ટેકરીઓ ગીર રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન અને અભયારણ્ય

કમલેશ્વર ડેમ

જંગલની અંદર ગીરનું મગરવાળું જળાશય

અભયારણ્યની વચ્ચોવચ હીરણ નદી પરનું જળાશય, જે તેના મગર અને જળપક્ષીઓ માટે જાણીતું છે. તે સંરક્ષિત વિસ્તારની અંદર છે અને ફક્ત એ સફારી રૂટ પર જ આવે છે જે ત્યાંથી પસાર થાય — તમે જાતે ગાડી લઈને ત્યાં જઈ શકતા નથી.

ગીર રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાનમાં સાગના સૂકા જંગલમાંથી પસાર થતો રેતાળ રસ્તો ગીર રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન અને અભયારણ્ય

કનકાઈ માતા મંદિર

સિંહોના મલકની વચ્ચે જંગલનું દેવસ્થાન

ગીરના જંગલની અંદર આવેલું દેવી કનકાઈ (કનકેશ્વરી)નું મંદિર, જ્યાં અભયારણ્યમાંથી પસાર થતા કાચા-પાકા રસ્તે પહોંચાય છે; એ રસ્તો વન વિભાગના નિયમો હેઠળ દિવસના અજવાળામાં મુલાકાતીઓ માટે ખુલ્લો રહે છે. જંગલમાંથી પસાર થવું એ મંદિર જેટલું જ મહત્ત્વનું છે.

ગુલાબી પથ્થરનું તુલસીશ્યામ મંદિર, જેના પ્રવેશ સુધી પગથિયાં જાય છે ગીર રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન અને અભયારણ્ય

તુલસીશ્યામ

ગીરના પૂર્વ ભાગમાં ગરમ પાણીના કુંડ અને કૃષ્ણ મંદિર

શ્યામ સ્વરૂપે ભગવાન કૃષ્ણનું મંદિર અને ગંધકવાળા હૂંફાળા પાણીના કુંડ, ઉના અને ધારી વચ્ચેના રસ્તા પર જંગલથી છવાયેલી ટેકરીઓમાં. તે ગીરના ભૂ-ભાગના પૂર્વ હિસ્સામાં છે, સાસણની ભીડથી દૂર, અને દીવ આવતાં-જતાં રોકાવા માટે સારું છે.

ગીરના ભૂ-ભાગમાં ઝાંખરાં વચ્ચે સૂકી જમીન પર સૂતેલો એશિયાઈ સિંહ ગીર રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન અને અભયારણ્ય

આંબરડી સફારી પાર્ક

ધારી પાસે બીજો લાયન સફારી પાર્ક

અમરેલી જિલ્લામાં ધારી પાસે વન વિભાગ સંચાલિત વાડબંધ લાયન સફારી પાર્ક, ગીરના ભૂ-ભાગના પૂર્વ હિસ્સામાં. દેવળીયાની જેમ અહીં પણ બસનો ટૂંકો ચક્કર હોય છે જેમાં સિંહ દેખાવાની સારી શક્યતા રહે છે, અને અમરેલી, ભાવનગર કે દીવથી આવનારાઓ માટે તે સગવડભર્યું છે.

સોમનાથ, દીવ અને સૌરાષ્ટ્રનો કાંઠો

અરબી સમુદ્રને કિનારે ઊંચા શિખરવાળું મધ જેવા રંગનું સોમનાથ મંદિર સોમનાથ, દીવ અને સૌરાષ્ટ્રનો કાંઠો

સોમનાથ મંદિર

અરબી સમુદ્રને કિનારે પ્રથમ જ્યોતિર્લિંગ

ભારતનાં સૌથી પવિત્ર શિવ મંદિરોમાંનું એક, બાર જ્યોતિર્લિંગોમાં પ્રથમ ગણાતું; અનેક વાર ધ્વસ્ત અને પુનર્નિર્મિત થયેલા સ્થળે આઝાદી પછી ફરી બંધાયેલું. સાસણથી આશરે એક કલાકના અંતરે, ગીર સફારીનો સ્વાભાવિક સાથી.

વેરાવળના બંદરમાં હારબંધ લાંગરેલી ધજાવાળી માછીમારી હોડીઓ સોમનાથ, દીવ અને સૌરાષ્ટ્રનો કાંઠો

વેરાવળ

મત્સ્ય બંદર, રેલહેડ અને એ સ્થળ જ્યાં કૃષ્ણની કથા પૂરી થાય છે

સોમનાથને અડીને આવેલું ધમધમતું બંદર, જ્યાં ગુજરાતના સૌથી મોટા માછીમારી કાફલાઓમાંનો એક છે અને લાકડાનાં મોટાં વહાણ આજે પણ હાથે બંધાય છે. વેરાવળ સોમનાથનું મુખ્ય રેલવે સ્ટેશન પણ છે, અને નજીકનું ભાલકા તીર્થ એ સ્થળ છે જ્યાં માન્યતા મુજબ કૃષ્ણને પારધીનું તીર વાગ્યું હતું.

દરિયા ઉપર ઊભેલા દીવ કિલ્લાના પથ્થરના બુરજ સોમનાથ, દીવ અને સૌરાષ્ટ્રનો કાંઠો

દીવ

પોર્ટુગીઝ ટાપુ-કિલ્લો અને ગુજરાતનો માનીતો બીચ બ્રેક

સૌરાષ્ટ્રના દક્ષિણ છેડાને અડીને આવેલો નાનકડો ટાપુ, જે 1961 સુધી પોર્ટુગીઝોના કબજામાં હતો — દરિયાના થપાટા ખમતો સોળમી સદીનો કિલ્લો, ચૂને ધોળેલાં દેવળો, ઝળહળતી નાયડા ગુફાઓ અને લાંબા રેતાળ કિનારા. સાસણથી આશરે બેથી ત્રણ કલાક.

પોરબંદરમાં કીર્તિ મંદિરનું આંગણું, મહાત્મા ગાંધીના જન્મસ્થળનું સ્મારક સોમનાથ, દીવ અને સૌરાષ્ટ્રનો કાંઠો

પોરબંદર

પશ્ચિમ કાંઠે ગાંધીજીની જન્મભૂમિ

એ દરિયાકાંઠાનું શહેર જ્યાં 1869માં મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધીનો જન્મ થયો. તેમના પૈતૃક ઘરની બાજુમાં બંધાયેલું સ્મારક કીર્તિ મંદિર મુખ્ય આકર્ષણ છે; શહેરમાં કૃષ્ણના સખા સુદામાનું મંદિર અને લાંબો દરિયાકિનારો પણ છે.

દ્વારકાના દ્વારકાધીશ મંદિરનું કોતરણીવાળું શિખર અને તેના પર ફરકતી ધજા સોમનાથ, દીવ અને સૌરાષ્ટ્રનો કાંઠો

દ્વારકા

ભારતના પશ્ચિમ છેડે કૃષ્ણની નગરી

ચાર ધામમાંનું એક અને વૈષ્ણવ પરંપરાનાં સૌથી પવિત્ર નગરોમાં ગણાતું, ગોમતી ઘાટ ઉપર ઊભેલા ભવ્ય દ્વારકાધીશ મંદિરની આસપાસ વસેલું નગર. ગીરથી તે લાંબી ડ્રાઇવ છે, જે સામાન્ય રીતે સોમનાથ–દ્વારકા સર્કિટના ભાગ રૂપે રસ્તામાં એક-બે રાત રોકાઈને કરાય છે.

જૂનાગઢ અને ગિરનાર

જૂનાગઢમાં મહાબત મકબરા સંકુલના અલંકૃત ઘુમ્મટ અને સર્પાકાર સીડીવાળા મિનારા જૂનાગઢ અને ગિરનાર

જૂનાગઢ

બે હજાર વર્ષનાં સ્મારકોવાળું નવાબી શહેર

એ રજવાડાની જૂની રાજધાની જેના નવાબોએ સૌપ્રથમ ગીરના સિંહોને રક્ષણ આપ્યું. અત્યંત અલંકૃત મહાબત મકબરો, વાવો અને ખડકમાં કોતરેલી ગુફાઓવાળો પ્રાચીન ઉપરકોટ કિલ્લો, અને ગિરનારની તળેટીમાં અશોકના શિલાલેખ જોવા આવો — સાસણથી આશરે દોઢ કલાક.

ઉપરથી દેખાતો ગિરનાર પર્વત પરનો જૈન દેરાસરોનો સમૂહ, નીચે દૂર સુધી મેદાન જૂનાગઢ અને ગિરનાર

ગિરનાર પર્વત

ગુજરાતનો સૌથી ઊંચો ડુંગર: હજારો પગથિયાં કે રોપવે

જૂનાગઢની પાછળ મેદાનમાંથી સીધાં ઊભાં થતાં જ્વાળામુખીય શિખરોનો સમૂહ, જૈનો અને હિંદુઓ બંને માટે પવિત્ર. યાત્રાળુઓ લગભગ દસ હજાર પગથિયાંનો પથ્થરનો માર્ગ ચડીને જૈન દેરાસરો થઈ અંબાજી મંદિર અને તેથી આગળ સુધી જાય છે; હવે રોપવે મિનિટોમાં અંબાજી પહોંચાડે છે.

આ સ્થળો એકબીજા સાથે કેવી રીતે જોડાય છે

  • ટૂંકો પ્રવાસ (3 દિવસ): સાસણ ગીરમાં બે રાત — દેવળીયા અને જંગલ ટ્રેલની બે ડ્રાઇવ — સાથે સોમનાથમાં એક બપોર અને સાંજ.
  • ક્લાસિક (5 દિવસ): જૂનાગઢ અને ગિરનાર → સાસણ ગીર (બે રાત) → સોમનાથ → દીવ.
  • યાત્રાળુનો ચક્કર (6–7 દિવસ): દ્વારકા → પોરબંદર → સોમનાથ → સાસણ ગીર → જૂનાગઢ.
  • શાંત બાજુ: દીવ અને અમરેલી કે ભાવનગર વચ્ચેના રસ્તે તુલસીશ્યામ અને આંબરડી.

આખા પ્રવાસક્રમ માટે ગીર માર્ગદર્શિકા અને તેમને આવરી લેતી ટ્રિપ માટે સફારી અને ટૂર જુઓ.

સૌરાષ્ટ્રના પ્રવાસનું આયોજન કરો

પરોઢે સિંહ, સાંજે સોમનાથ, અને એ જ અઠવાડિયે ગિરનાર અને દીવ

ગીરની સફારી સાથે અરબી સમુદ્રને કિનારે આવેલું મંદિર, નવાબોનું જૂનું શહેર જૂનાગઢ અને દીવના દરિયાકિનારા જોડો. ગાઇડેડ ટૂરની સરખામણી કરો અને થોડા ટેપમાં બુક કરો.